Koszty z działalności można ewidencjonować na dwa sposoby. Służą do tego konta zespołu 4 „Koszty według rodzajów” oraz konta zespołu 5 „Koszty według typów działalności”. Koszty rodzajowe to inaczej koszty w układzie rodzajowym.

Czym są koszty rodzajowe?

Są to tzw. koszty proste w bieżącej działalności, które przedsiębiorca poniósł w danym okresie sprawozdawczym. Są przedstawione w podziale na rodzaje. Dostarczają informacji o wartości i rodzaju kosztów poniesionych w ramach podstawowej działalności operacyjnej prowadzonej przez jednostkę gospodarczą. 
W układzie kosztów rodzajowych (zespół 4 zakładowego planu kont) znajduje się 7 grup kosztów, na których księguje się koszty związane:
  • z zaopatrzeniem, produkcją i sprzedażą
  • z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa
  • z wynagrodzeniami pracowników.
Muszą to być koszty, które zostały rzeczywiście poniesione w bieżącym okresie sprawozdawczym i to niezależnie jakiego okresu dotyczą. Podzielenie kosztów w ten sposób pozwala scharakteryzować koszty według rodzaju. Dzięki nim możliwe jest ustalenie wyniku ze sprzedaży i wyniku finansowego netto. Można to wykonać przenosząc koszty rodzajowe bezpośrednio na wynik finansowy za pośrednictwem konta 490 (”rozliczenie kosztów rodzajowych”).  

Koszty według rodzajów dzielą się na:
  • koszty operacyjne
  • koszty zarządu.
W zespole 4 nie księguje się następujących kosztów:
  • sprzedanych wyrobów gotowych
  • sprzedanych usług
  • wartości sprzedanych towarów w cenie zakupu/nabycia
  • wartości sprzedanych materiałów w cenie zakupu/nabycia
  • finansowych, również związanych z inwestycjami
  • pozostałych kosztów operacyjnych.
Powyższe koszty ewidencjonuje się w zespole 7 zakładowego planu kont. 

Układ rodzajowy kosztów – podział kont

Koszty rodzajowe księguje się na kontach wynikowych, inaczej niebilansowych znajdujących się w planie kont zespołu 4. Należy do nich: 
  • konto 400 (amortyzacja) – odpisy środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych
  • konto 401 (zużycie materiałów i energii) – wartość materiałów wydanych z magazynu lub oddanych do zużycia w produkcji, bezpośrednio po zakupie, również koszty energii elektrycznej, cieplnej, wodnej itp.
  • konto 402 (usługi obce) – koszty usług i prac wykonywanych przez firmy zewnętrzne na rzecz danego przedsiębiorstwa (między innymi: usługi remontowe, księgowe, doradcze, transportowe, pocztowe, bankowe)
  • konto 403 (podatki i opłaty) - koszty związane z zapłatą podatków i opłat dotyczących działalności (np.: podatek od nieruchomości, inne podatki na rzecz miasta i gminy, opłaty sądowe, skarbowe)
  • konto 404 (wynagrodzenia) - koszty wynagrodzenia pieniężnego, ekwiwalenty dla pracowników w kwocie brutto
  • konto 405 (ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia) – składki na rzecz świadczeń dla pracowników, które obciążają pracodawcę (składki emerytalne, rentowe, wypadkowe, na FGŚP, odpisy na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, środki na szkolenia pracowników, ochronę zdrowia pracowników)
  • konto 409 (pozostałe koszty rodzajowe) – pozostałe koszty, które nie zostały ujęte na poprzednich kontach (np.: koszty reklamy, podróży służbowych, ubezpieczenia majątkowe).

Co należy rozumieć przez koszty operacyjne działalności?

Koszty operacyjne działalności są bezpośrednio związane z podstawową działalnością przedsiębiorstwa. Do grupy tej zaliczają się przede wszystkim:
  • koszty zużycia materiałów i energii (energia elektryczna, cieplna, gaz, woda, paliwa)
  • usługi obce (najem, remonty, transport, usługi bankowe, porządkowe, ochrony mienia, doradztwo)
  • podatki i opłaty mające tzw. kosztowy charakter (podatek akcyzowy, podatek od nieruchomości, VAT naliczony nie podlegający odliczeniom od podatku należnego, VAT należny od usług z importu, VAT należny od zużycia materiałów na cele reprezentacji i reklamy, opłata skarbowa, sądowa, notarialna)
  • wynagrodzenia (wypłata na podstawie umowy o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło oraz innych)
  • świadczenia wypłacane pracownikom (składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, koszty szkoleń pracowników, koszty związane z bezpieczeństwem i higieną pracy)
  • amortyzacja
  • wartość sprzedanych towarów i materiałów.
Koszty operacyjne ewidencjonuje się w księgach rachunkowych na koncie zespołu 4 lub 5 bądź na obu zespołach równocześnie. Koszty ewidencjonowane w układzie rodzajowym (zespół 4) sprawiają, że rachunek zysków i strat jest sporządzany w wariancie porównawczym, a w przypadku zespołu 5 (układ funkcjonalny) w wariancie kalkulacyjnym. Księgowanie kosztów równocześnie w zespole 4 i 5 daje możliwość wyboru sporządzania rachunku zysków i strat i kalkulacji wyniku finansowego. Każde przedsiębiorstwo ma określony sposób ewidencji i rozliczania kosztów, który musi być wskazany w polityce rachunkowości.

Dokument powinien zawierać informację o obowiązującym w firmie sposobie rozliczania kosztów:
  • układ rodzajowy lub funkcjonalny bądź oba sposoby jednocześnie
  • wybór wariantu rachunku zysków i strat (porównawczy lub funkcjonalny).
Koszty operacyjne dzielą się na koszty działalności:
  • podstawowej (koszty związane ze sprzedażą towarów i usług)
  • pomocniczej (koszty związane z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa, przykładowo: koszty za media, remonty, opłaty lokalne, abonament za usługę biura rachunkowego).

PRZYKŁAD
Przedsiębiorstwo produkcyjne prowadzące księgi rachunkowe, w sierpniu 2018 roku poniosło koszty, które zostały rozliczone w zespole 4 zakładowego planu kont. Był to:
koszt energii elektrycznej hali produkcyjnej i biura,
wydanie materiałów do produkcji,
podatek od nieruchomości,
wynagrodzenie pracowników hali produkcyjnej i zarządu,
koszt reklamy. 

Wykaz kont w zespole 4 na których należy zaksięgować powyższe wydatki. 
  • koszt energii elektrycznej hali produkcyjnej (zużycie materiałów i energii) – konto 401
  • wydanie materiałów do produkcji (zużycie materiałów i energii) – konto 401
  • podatek od nieruchomości (podatki i opłaty) – konto 403
  • wynagrodzenie pracowników hali produkcyjnej i zarządu (wynagrodzenia) – konto 404
  • koszty reklamy (pozostałe koszty rodzajowe) – konto 409.

Data publikacji: 2020-05-12, autor: FakturaXL

ZADAJ PYTANIE DO ARTYKUŁU